وزارت کشور در دولت چهاردهم، از ساماندهی اتباع تا حفظ خدمات عمومی در جنگ

به گزارش روا 24 و به نقل از ایسنا، در هفته دولت با نگاهی به عملکرد هیئت وزیران در حوزه‌های مختلف و میزان تحقق شعارهای انتخاباتی رئیس‌جمهوری، گزارشی از فاصله «رویکرد» و «عملکرد» دولت چهاردهم در طول دو سال گذشته را بررسی و عملکرد وزارت کشور در طول دو سال گذشته را مرور کردیم.

برای مرور عملکرد دولت چهاردهم در طول دو سال گذشته، گزارش «وعده‌های اقتصادی پزشکیان، از «ایجاد گشایش» تا اقتصاد جنگ‌زده» و گزارش «۲ سال با وعده‌های فرهنگی پزشکیان، از «رفع فیلترینگ» تا توقف اجرای قانون حجاب» را مطالعه کنید.وزارت کشور به دلیل گستره مأموریت خود، از امنیت مرز و اتباع خارجی تا مدیریت شهری، انتخابات، ثبت احوال، استانداری‌ها و هماهنگی مدیریت بحران، با یک مسئله ارتباطی متفاوت از بسیاری از وزارتخانه‌ها مواجه است؛ تقریباً هر اقدام آن مستقیماً با احساس امنیت، عدالت، نظم، کیفیت خدمات شهری و اعتماد سیاسی مردم پیوند می‌خورد.

بررسی عملکرد وزارت کشور سه محور قابل تشخیص دارد. نخست امنیت و انتظام سرزمینی شامل انسداد مرز و ساماندهی اتباع، سپس بهبود خدمات عمومی و شهری شامل ناوگان حمل‌ونقل، تجهیزات ایمنی، مترو و خدمات ثبتی و در نهایت، حکمرانی و هماهنگی ملی شامل انتخابات الکترونیک، مدیریت بحران، هماهنگی سیاسی و رصد بازار.

اما در همین حوزه‌ها فاصله میان «اقدام اداری» و «نتیجه‌ای که مردم تجربه می‌کنند» بسیار مهم است. ۲۱۰ کیلومتر عملیات مرزی به‌خودی‌خودی خود به‌معنای مهار کامل ورود غیرمجاز نیست؛ تفاهم‌نامه ۱۰ هزار تاکسی برقی به‌معنای ورود این میزان تاکسی برقی به خیابان نیست؛ آمادگی برای انتخابات تمام الکترونیک با اجرای واقعی آن تفاوت دارد؛ و ایجاد رصدخانه قیمت زمانی معنا پیدا می‌کند که به مداخله مؤثر در انحصار یا نابرسانی بازار منجر شود.

وزارت کشور در طول دو سال گذشته چه اقداماتی انجام داده است؟

۱. انسداد فیزیکی مرزها: اجرای عملیات انسداد یکپارچه در ۲۱۰ کیلومتر از مرزهای شمال‌شرق و جنوب شرق کشور.
۲. ساماندهی اتباع خارجی: مدیریت خروج بیش از ۱,۲۰۰,۰۰۰ نفر از اتباع غیرمجاز کشور که حدود ۷۰ درصد داوطلبانه بوده است.
۳. توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی: امضای تفاهم‌نامه برای ورود ۱۰,۰۰۰ تاکسی برقی و تحویل ۲۴۶ دستگاه اتوبوس برقی به شهرداری‌ها.
۴. نوسازی تجهیزات ایمنی شهری: تأمین ۱۸۴ خودروی نردبان آتش‌نشانی و ۱۷۴ آمبولانس امدادی در قالب تفاهم‌نامه‌های جدید.
۵. توسعه مترو: تأمین و واگذاری ۱۴ واگن جدید (دو رام قطار) به کلان‌شهرها تا پایان سال ۱۴۰۴.
۶. الکترونیکی کردن خدمات ثبتی: انتقال مسئولیت صدور گواهی انحصار وراثت از قوه قضائیه به سازمان ثبت احوال و ارائه برخط این خدمت.
۷. آمادگی برای انتخابات تمام الکترونیک: هماهنگی با شورای نگهبان برای برگزاری تمامی مراحل اخذ و شمارش آرا به‌صورت الکترونیکی در انتخابات پیش‌رو.
۸. تسهیل تبادل پیام‌های دیپلماتیک: نقش فعال وزیر کشور در ارتباط با همتای پاکستانی جهت تسهیل تبادل پیام‌ها برای رسیدن به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد.
۹. مدیریت خدمات در شرایط جنگی: بسیج تمامی امکانات استانی برای رسیدگی به نیازهای فوری مردم در مناطق تحت تأثیر درگیری‌ها.
۱۰. راه‌اندازی رصدخانه تورم: ایجاد سیستمی برای پایش روزانه قیمت اقلام ضروری در استان‌ها و شناسایی ۱۳۷ مورد انحصار اقتصادی با همکاری قوه قضائیه.

گزارش ایسنا در هفته دولت با عنوان «وعده‌های پزشکیان در میانه جنگ و تحریم چقدر محقق شد؟» مطالعه کنید

معیار ارزیابی عملکرد وزارت کشور چیست؟

وزارت کشور باید امنیت، نظم و هماهنگی را با نتیجه قابل مشاهده برای مردم روایت کند؛ نه از تعداد جلسه‌ها و انعقاد تفاهم‌نامه‌ها بگوید. اعلام میزان کاهش بی‌نظمی، افزایش دسترسی و بهبود اعتماد عمومی از مهمترین مواردی است که طرح میزان تحقق اهداف وزارت کشور در این زمینه می‌تواند به قضاوت دقیق‌تر کارنامه این وزارتخانه در دوسال گذشته کمک کند. وزارت کشور را می‌توان مسئول تبدیل سیاست‌های داخلی دولت به نظم قابل لمس در سراسر کشور دانست؛ از مرز و مهاجرت تا شهر، انتخابات و مدیریت بحران. عملکرد وزارتخانه زمانی موفق است که امنیت بیشتر، خدمات شهری قابل اتکاتر، فرآیندهای عمومی ساده‌تر و قواعد سیاسی و اجرایی برای مردم روشن‌تر و عادلانه‌تر شود.

الکترونیکی‌شدن انحصار وراثت: خدمتی ملموس و قابل فهم

در میان اقدامات وزارت کشور، انتقال صدور گواهی انحصار وراثت به سازمان ثبت احوال و ارائه برخط آن، یکی از اقدامات مثبت تاثیر گذار در تسهیل امورات زندگی مردم به شمار می‌رود زیرا نتیجه آن برای شهروند قابل مشاهده است. دولت الکترونیک زمانی معنا دارد که خانواده در یک موقعیت دشوار، برای دریافت یک گواهی ساده مجبور به رفت‌وآمد میان چند دستگاه نباشد.

ساماندهی اتباع: واکنش مقطعی به سیاست مهاجرتی منظم

خروج بیش از ۱ میلیون و چهارصد هزار تبعه غیرمجاز با سهم حدود ۷۰ درصد خروج داوطلبانه را می‌توان از اصلی‌ترین عملکردهای مثبت وزارت کشور در طول دو سال گذشته دانست.
شناسایی وضعیت اقامت، تعیین تکلیف قانونی،  فرصت خروج داوطلبانه، کنترل مجدد مرز و جلوگیری از بازگشت غیرقانونی از جمله اقداماتی است که وزارت کشور در این حوزه انجام داده است. به عبارت دیگر مدیریت قانونمند مهاجرت در طول دو سال گذشته در دستورکار وزارت کشور قرار داشته است و وزارتخانه تلاش کرده تا اقامت غیرمجاز در ایران را تعیین تکلیف کند و در عین حال اجرای قانون را منظم، انسانی و قابل نظارت سازد.

 انسداد مرز: امنیتی که باید با نتیجه سنجیده شود

اجرای عملیات در ۲۱۰ کیلومتر مرزهای شمال شرق و جنوب شرق از دیگر اقداماتی است که وزارت کشور در طول این مدت دنبال کرده است. اقدامی که می تواند کاهش عبور غیرمجاز و قاچاق را به دنبال داشته باشد. اما اعلام کیلومتری اعداد در این زمینه به تنهایی، نتیجه محسوب نمی‌شود. انسداد مرزی زمانی موفق است که عبور غیر مجاز در همان محور کاهش پیدا کند. کیلومتر اجرا شده فقط شاخص پیشرفت پروژه است.

 حمل و نقل شهری: تفاهمنامه را از خودروی وارد خیابان شده، جدا کنید

بر اساس آخرین آمار تفاهم‌نامه ۱۰ هزار تاکسی برقی امضا شده و ۲۴۶ اتوبوس برقی نیز تحویل داده شده است. ۲۴۶ اتوبوس تحویل شده ظرفیت ویژه‌ای در عرصه نوسازی ناوگان حمل‌ونقل دارد.

مدیریت بحران: وزارت کشور در نقش هماهنگ‌کننده میدان

در شرایط جنگی وزارت کشور نقش تعیین‌کننده‌ای در هماهنگی ظرفیت استان‌ها دارد. وزارت کشور در طول دوران جنگ در حوزه اسکان، حمل‌ونقل، توزیع کالا، درمان، خدمات شهری و بازگشت خدمات عمومی اقدامات مثبتی انجام داد.

انتخابات تمام‌الکترونیک و اعتماد سیاسی

برگزاری انتخابات تمام‌الکترونیک، از دیگر موضوعاتی بود که وزارت کشور در دولت چهاردهم باجدیت دنبال کرد. انتخابات از حوزه‌هایی است که یک عبارت کوچک می‌تواند انتظار یا سوءتفاهم بزرگ ایجاد کند. نمی‌شود وزارت کشور از برگزاری انتخابات تمام الکترونیک صحبت کند در حالی که هماهنگی و تایید نهایی فرایند هنوز تکمیل نشده باشد. وزارت کشور در طول این مدت در فرآیندهای مختلف انتخابات، از جمله آمادگی فنی، آزمون، هماهنگی قانونی، تایید نهایی و اجرا اقدامات لازم را انجام داده و به نوعی زمینه برگزاری انتخابات را فراهم کرده است.

باوجود اینکه برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری با نظر شورای عالی امنیت ملی به تعویق افتاده است اما وزارت کشور در طول این مدت تلاش خود را به کار گرفت تا بستر برگزاری انتخابات به بهترین شکل فراهم شود.

وزارت کشور در مذاکرات اسلام‌آباد

از دیگر حوزه‌هایی که وزارت کشور در این مدت نقش پررنگی در آن ایفا کرده، حوزه مذاکرات است. وزارت کشور در طول این مدت در کنار وزارت امورخارجه ایستاد و تلاش کرد تا یاری‌رسان این وزارتخانه در عرصه مذاکرات باشد. تسهیل تماس و انتقال پیام در هماهنگی با دستگاه دیپلماسی و ساختار تصمیم گیری کشور از جمله اقداماتی است که وزارت کشور در جریان مذاکرات انجام داد.

وزارت کشور در دو سال ابتدایی دولت چهاردهم چه کرد؟

در ارزیابی عملکرد وزارت کشور دولت چهاردهم، ساماندهی اتباع و مهاجران خارجی را می‌توان از محورهای مهم اقدامات این وزارتخانه دانست. وزارت کشور با هدف ایجاد نظم بیشتر در وضعیت حضور اتباع خارجی، به‌روزرسانی اطلاعات هویتی و اقامتی و تفکیک اتباع مجاز از غیرمجاز را دنبال کرده است. در همین چارچوب، طرح به‌روزرسانی اطلاعات اتباع دارای کارت شناسایی در سراسر کشور اجرا شد و وزارت کشور اعلام کرده است که هدف از این روند، مشخص شدن محل حضور، وضعیت اقامت و خدمات دریافتی اتباع خارجی است.

به گفته سخنگوی وزارت کشور، طرح ساماندهی و بازگشت اتباع غیرمجاز پس از جنگ نیز متوقف نشده و ادامه پیدا کرده است؛ اقدامی که از منظر مدیریت مرزها، نظم اقامتی و ساماندهی خدمات عمومی اهمیت دارد.

نوسازی و تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی از دیگر اقداماتی است که می‌توان در کارنامه وزارت کشور به آن اشاره کرد. با توجه به فرسودگی قابل‌توجه ناوگان اتوبوسرانی شهری، وزارت کشور در دوره اخیر مسیر ورود اتوبوس‌های جدید را دنبال کرده و طبق اعلام سخنگوی این وزارتخانه، ورود ۴۰۰۰ دستگاه اتوبوس نو خارجی در دستور کار قرار گرفته که فرایند ورود ۲۰۰۰ دستگاه از این تعداد با همکاری وزارت نفت و در چارچوب قانون هوای پاک پیگیری شده است. این اقدام، در صورت تکمیل و ورود عملی ناوگان، می‌تواند علاوه بر کاهش فشار بر ناوگان فرسوده، به بهبود کیفیت حمل‌ونقل عمومی، کاهش مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا کمک کند.

از سوی دیگر، عملکرد مدیریت شهری و حمل‌ونقل عمومی در شرایط جنگی از نقاط قابل توجه در کارنامه مدیریت وزارت کشور و مجموعه مدیریت شهری بود. در جریان جنگ، استمرار فعالیت شبکه حمل‌ونقل عمومی برای جابه‌جایی مردم و کاهش دغدغه‌های روزمره اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. در تهران نیز خدمات مترو و اتوبوس‌رانی در شرایط جنگی ادامه داشت و گزارش‌ها از فعالیت سه‌شیفته مترو و استمرار خدمات ایستگاهی حکایت داشت.  همچنین در همان دوره، ۱۱۰ دستگاه اتوبوس برقی وارد ناوگان پایتخت شد و در شرایطی که کشور با محدودیت‌های ناشی از جنگ مواجه بود، روند تقویت ناوگان ادامه یافت.

در مجموع، مدیریت شرایط فوق‌العاده و حفظ خدمات عمومی در روزهای جنگ را می‌توان از نقاط مثبت عملکرد وزارت کشور دانست؛ چراکه در کنار مسائل امنیتی و انتظامی، این وزارتخانه باید هماهنگی میان استانداری‌ها، شهرداری‌ها، دستگاه‌های خدمات‌رسان و نهادهای محلی را برای استمرار زندگی روزمره مردم دنبال می‌کرد. استمرار فعالیت حمل‌ونقل عمومی و تلاش برای تأمین نیازهای شهری در آن شرایط، نشان داد ساختار مدیریت داخلی کشور می‌تواند بخش مهمی از خدمات عمومی را حتی در شرایط بحرانی حفظ کند. در کنار آن، ادامه برنامه‌های ساماندهی اتباع و پیگیری نوسازی ناوگان نشان‌دهنده تمرکز وزارت کشور بر دو موضوع مهم نظم اجتماعی و ارتقای کیفیت خدمات عمومی است.